Tsawra ai shiga madat ni ndai lanam ta aten gaw machyi makaw ana ahkya byin law chye ai aten rai nga ai hte maren ya aten hta hkali ana hte tukwi ngu ai sai hpyau mekhkalawng ana byin law nga ai majaw dai ana ahkya ni a hpyen kaw na makawp maga la lu na matu ahkyak nga ai. Dai machyi ana ni gaw atsawm rai tang du ai hku tsi tsi hkam la ai lam n galaw ai rai yang asak si sum ai du hkra byin wa chye ai ana ni rai nga ai. Anhte yawng chye ai hte maren (သွေးလွန်တုပ်ကွေး) ngu ai sai hpyau mekhkalawng ana gaw aten hpang hkrat mat ai rai yang asak si sum na tsang shara nga ai ana rai nga ai. Dai hte maren hkali ana mung machyi shalai kau n mai ai hta lawm nga ai re, ya daini na aten hta kalang mi bai byin law wa ai hpe mung mu chye lu nga ga ai. Hkali kanu bawnu de shang ai rai yang tsi shamai la na yak ai hte hkali ana a majaw asak si sum ra ai lam ni byin wa chye nga ai.
Daw – 1 Hpa majaw asak si sum wa chye ai kun?
Hkali ana hte tukwi ana gaw jigrawng kawa ai kaw na byin wa ai kap bra ana zinli rai nga ai. Hkali ana byin shangun ai jigrawng hpan gaw shana maga de kawa chye ai jigrawng ni kaw nna byin wa chye ai re nga nna tsun da nga ai. Hkali ana sawng ai hku byin hkrum ai rai yang bawnu de hkra machyi htenza wa lu ai hte asak si sum ai du hkra byin wa chye nga ai.
Dai hte maren lanam ta hta madung byin law chye ai tukwi, mekhkalawng ana mung jigrawng kawa ai kaw na byin wa ai kapbra ana zinli langai rai nga ai. Tukwi ana byin shangun ai jigrawng hpan gaw shani aten kawa ai ( Aedes ) ngu ai jigrawng hpan kawa hkrum ai kaw na byin wa ai re lam chye lu ai. Tukwi ana byin hkrum jang sai bra ana hte sinbum ana ni byin wa chye ai.
Daw – 2 Ana kumla ni :
Hkali ana kumla ni hpe shawng tsun ga nga yang kashung gari ai hte hpawn hkum kahtet machyi ai ( 39 C lahta, salat katsi pru ai, baw makret machyi ai, ninggun lasa shan ni machyi ai, sai ninggun yawm ai, myi man hpraw hpraw sit sit re ai nsam byin wa ai.
Sai hpyau Mekhkalawng ana kumla ni :
A kajawng sha hkum kahtet machyi byin ai hte lahkawng ya hta lai nna hkum kahtet machyi byin wa ai, myi npu kaw chyang ai nsam byin wa ai, shan hpyi ntsa hkan ahkyeng hkyeng rai tu kahpraw ai nsam ni pru wa ai. Ladi sai pru ai, wa sai pru ai kumla ni mung byin chye ai hte madawn ai, kan lai ding hkrai machyi ai ana kumla ni byin wa jang sai hpyau mekhkalawng ana kumla ni rai nga ai majaw lawan ai hku tsi tsi hkam la ra na ga ai. Ma hkum kanu ni hte ma kaji ni, asak kaba sai ni grau nna sadi ra nga ai.
Daw – 3 Makawp Maga Mai Ai Lam
Ndai machyi ana ni tinang kaw n kap wa hkra gara hku sadi la ra na ga ai kun nga yang tau nau sadi makawp maga la mai ai lam ni nga nga ai.
1.Jigrawng n kawa hkra sadi la ga, yup ai ten sut atsawm kang nna yup ga. Grau nna ma kaji ni hpe sadi ya ga, shani yup ai ten hta raitim sut grang ya n galawn ga, shing nrai ji grawng n kawa na shara kaw shayup da ga. Labu galu, palawng lata galu hpun nna makawp maga la ga. Labu, palawng n magap lawm ai lagaw lata ni hkan shan hta mai chya ai hpan jigrawng tsi jai lang nna chya da ga.
Jigrawng shangai,mayet mai ai shara ni hpe jasan jaseng kau na.
Nta makau hkan nga ai n kaja hten mat sai hka yam bu, hka pung dingsa, hka lawng, mawdaw shaprai dingsa, plastic makawp dingsa ni hpe jasan jaseng kabai kau ga. Nampan di ni hta rawng ai hka, dusat rem ai hka lawng hkan na hka ni hpe bat shagu galai ya nga ga.
Dum nta makau grupyin san seng lam hpe mung galaw ga.
Nam sumwum ni hpe hkyen jasan kau na, tsing htat ai rai yang tsing baw jasan jaseng lam galaw ya na ra ai. Lanam ta e nta makau grupyin hta maza mahkawng shayet da ai lam n mai galaw ai.
Dum nta kata makawp maga ra na lam
Mai byin ai rai yang hkuwawt chyinghka ni hpe jigrawng n shang na matu jigrawng shing dang lu ai, hpri chyaran ni shakap da ya ga. Hka di bu, hka pung, hka yam ni hpe magap atsawm rai magap da ga.
Makawp maga tsi
Hkali byin law chye ai shara hkan nga ai mung shawa masha ni gaw hkali makawp maga tsi hpe tsi du ni a matsun hte maren tau jau nna tsi lu, tsi sha galaw da mai ai.
Daw – 4 Machyi makaw hkrum wa yang hkyak hkyak galaw mai ai lam
1. Ni nawn ai hkamja dap, shing n rai, tsi rung, tsi gawk de lawan ladan rai sa ra ai. Hkali hte sai hpyau mekhkalawng ana rai n rai jep la na ra ai.
2. Dum nta kaw tsi lajang ai lam hku nna gaw hka hpunglum law law lu ya na ra ai hte ORS, ( dat sar ) jum dat ntsin jaw lu mai ai. Hkali ana hpe kung kyang ai tsi du ni hte n re sha, tinang chyoi chye ai ladat hte tsi taw ai lam n mai galaw ai.
Hpang jahtum ahkyak ai lam hpe bai tsun shadum mayu ai hta machyi makaw byin let a kajawng sha malap wa ai rai yang seng ang ai, ni htep ai tsi rung tsi gawk de lawan woi sa na ra ai. Ya ndai lanam ta aten hta gaw machyi makaw hpan hkum hte nbung laru hpyen ni hpe mung hkrit tsang maja ra ai ten re majaw hkam kaja lam hpe grai sadi let nga ra ga ai ngu tsun shadum ya dat lu ga ai. Yawng machyi makaw ana ahkya hte hkrit tsang hpa lam ni kawn lawt lu nna ngwi pyaw hkam kaja ai hte sak hkrung hkawm sa lu mu ga.
