Tsawra hkungga ai shiga madat nu wa hpu nau ni daini na hkam kaja lam machye machyang madat hkaja la na aten lamang hta gaw Dr. Maru Aung Ja sawk sagawn tang madun ya ai sinde hta nlung rawng wa ai lam hte seng nna tsun shana garan kachyan ya na ga ai. Daini na aten anhte a makau grup yin hte nang ngai ni hta sinde kaw nlung rawng ai, sinde ana lu ai masha ni law wa ai hpe mung mu lu nga ga ai. Mungkan hta mung ya ten marai ( 10 ) kaw marai langai mi gaw sinde ana hpe hkam sha nga ai lam mungkan hkamja dap ni hku nna mung sawk sagawn tang madun da ai lam nga nga ai.
Lai wa sai 2010 ning hta Sinde galai bang tsi tsi hkam ra ai masha wan 4.9 – 9.7 daram nga ai ngu ai hpe maram lu ai hta tsi tsi hkam la na matu ja gumhpraw yak hkak lam amyu myu a majaw tsi tsi hkam Sinde galai bang na matu yak hkak ai majaw asak si sum ai ni mung law nga ga ai.
Du na 2030 ning hta sinde galai tsi tsi hkam ai masha wan 5.4 du hkra htam lahkawng jat wa mai ai hte Asia dan hta grau law wa na hpe maram lu da ma ai.
Hpa majaw sinde kaw nlung rawng wa ai kun?
1) Hka lu yawm ai
2) Nlung byin shangun ai dat law ai malu masha sha law ai majaw ( Dai malu masha ni gaw shan, pu sin pu kan )
3) Dwi lai, ngam lai ai lu sha ni law sha ai majaw
4) Amyu hkan ai ( Family history )
5) Hka sa lam hta ana shang ai, hka sa lam prat ai, gyip ai ni a majaw sinde kaw nlung rawng wa chye nga ai.
Bai ana ahkya hpan n kau mi a majaw byin wa lu ai, dai ana ahkya hpan ni gaw lami laman bum machyi ai Gout ana, Parathyroid Hormone ngu ai sinde hta hormone law ai ana, sai lam hta Calcium dat law ai lam ni mung sinde hta nlung rawng ai lam hpe byin shangun chye nga ai hte hpum ai masha ni, shamu shamawt lam yawm ai masha ni mung sinde kaw nlung rawng ai lam grau byin loi chye ai lam tsun da nga ai.
Bai nna n kau tsi hpan ni rai nga ai jit tsi, calcium ninggun tsi, Vitamin C ninggun tsi ni mung nlung byin wa na matu n’gun jaw chye nga ai re.
Sinde kaw nlung rawng wa jang gara hku machyi hkam sha wa ai re kun ngu ai hpe mung chye tawn da na ra ga ai. ( Symtoms )
1) Machyi ai kumla ni ( nshang makau de, hpang de machyi ai ) ( Machyi ai lam sawng ai )
2) Kan htumpa maga de, hka sa lam de machyi ai ni byin wa ai.
3) Hka sa jang machyi ai, kahtet ai, shinggan jahkring hkring sa mayu ai, hka ngam ai zawn hkam sha ai.
4) Hka sa jang sai lawm ai, hkyeng ai, hka kaw shingmun shingmaw lawm ai, nsa manam ai lam ni byin wa chye ai.
5) Kraw ka-awn, madawn ai.
6) Hkum kahtet ai, kashung gari ai lam ni mung byin chye nga ai.
Rai yang sinde kaw nlung rawng ai lam n byin hkra gara hku tau hkrau nna gara hku makawp maga nga mai na ga ai kun ngu ai mung grai nan ahkyak la nga ai.
1) Hka law law lu ya na ra ai, lami mi hka 2 liters yawm dik lu ya ga. ( kaga ana ni a majaw tsi du ni hka shayawm lu shangun ai lam n nga ai rai jang hka liter 2 yawm dik lu ya na ra ga ai.
2) Shan, nsam hkyeng ai shan hte jum law ai malu masha ni shayawm sha na ra ai.
3) Malu masha kaw na lu ai calcium hta shinggan kaw na n’gun tsi hku sha bang ai Calcium n’gun tsi ni gaw sinde nlung hpe grau byin shangun nga ai. Dai majaw n ra ai sha Calcium n’gun tsi hpe lu ai lam sadi ra nga ga ai.
Lu ya na kaja ai ntsin hta Namsi ntsin ni lu ai gaw nlung byin ai hpe shayawm ya lu ai hte coffee lu ai mung nlung byin ai lam hpe shayawm ya lu ai nga nna tsun da nga ai.
Tsawra ai shiga madat nu wa hpu nau wunpawng amyu sha ni yawng tinang hta byin hkrum sha taw nga ai ana ahkya masa hta hkan nna sadi sahka rai lu sha nga sa chye ga, shaloi ana ahkya ni hkyamsa mai tsai wa na hte n byin wa hkra machye machyang lam ni hte rau tau hkrau nna sadi sahka la chye ai gaw grau nna kaja dik rai nga ga ai. Yawng ana ahkya machyi makaw kaba hkrum ai lam ni kawn lawt kawt lu nna asak galu hkam kaja ai amyu sha tai nga ga.
